Ulga na zabytki PIT – Czym jest i jak rozliczyć?

Ulga na zabytki w PIT pozwala dziś odliczyć od podstawy opodatkowania do 50% wydatków poniesionych na fundusz remontowy albo na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy określonych zabytkach. Co ważne, zakup zabytku nie daje już co do zasady nowego prawa do ulgi, a takie odliczenie przysługuje obecnie wyłącznie na zasadzie praw nabytych, gdy wydatek na nabycie został poniesiony w 2022 roku. To jedna z tych ulg, przy których łatwo pomylić stare zasady z aktualnymi. W obiegu wciąż krąży wiele treści opisujących przepisy z początku działania ulgi, tymczasem obecnie zakres odliczenia jest węższy. Dlatego poniżej znajdziesz uporządkowane, praktyczne wyjaśnienie oparte wyłącznie na rządowych źródłach.

Co to jest ulga na zabytki PIT?

Ulga na zabytki to preferencja podatkowa dla właścicieli i współwłaścicieli zabytków nieruchomych. Polega na odliczeniu od dochodu albo przychodu części wydatków związanych z utrzymaniem i remontem zabytku, pod warunkiem spełnienia ustawowych wymogów. W praktyce chodzi o wsparcie podatkowe dla osób, które ponoszą realne koszty ochrony zabytkowej nieruchomości.

Kto może skorzystać z ulgi na zabytki?

Z ulgi może skorzystać właściciel albo współwłaściciel zabytku nieruchomego, który osiąga:

• dochody opodatkowane według skali podatkowej,
• dochody opodatkowane 19% podatkiem liniowym,
• przychody opodatkowane ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

To oznacza, że ulga nie jest zarezerwowana wyłącznie dla osób rozliczających się na etacie. Mogą z niej korzystać także przedsiębiorcy, o ile spełniają pozostałe warunki ustawowe.

Jakie wydatki można odliczyć?

Obecnie ulga obejmuje dwie główne grupy wydatków:

• wpłaty na fundusz remontowy wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni mieszkaniowej utworzony dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków albo znajdującego się w ewidencji zabytków,
• prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku nieruchomym wpisanym do rejestru zabytków.

Tu warto zwrócić uwagę na istotną różnicę. W przypadku funduszu remontowego wystarczy, że zabytek jest wpisany do rejestru albo znajduje się w ewidencji zabytków. Przy pracach konserwatorskich i budowlanych aktualna ulga dotyczy już zabytku wpisanego do rejestru zabytków.

Ile można odliczyć w ramach ulgi na zabytki?

W ramach aktualnych zasad możesz odliczyć:

• nie więcej niż 50% wydatków na wpłaty na fundusz remontowy,
• nie więcej niż 50% wydatków na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane, powiększonych o VAT, jeśli tego VAT nie odliczono na podstawie ustawy o VAT.

Jeżeli mówimy o dawnym odliczeniu związanym z nabyciem zabytku, to działa ono wyłącznie na zasadzie praw nabytych. Dotyczy wydatku na nabycie zabytku wpisanego do rejestru zabytków, ale tylko wtedy, gdy wydatek ten został poniesiony w 2022 roku. W takim wariancie limit wynosi maksymalnie równowartość 500 zł za 1 m² powierzchni użytkowej, a łączny limit dla wszystkich inwestycji nie może przekroczyć 500 000 zł.

Czy zakup zabytku nadal daje ulgę?

Co do zasady już nie. Aktualne rządowe wyjaśnienia wskazują wprost, że odliczenie wydatku na nabycie zabytku dotyczy tylko sytuacji, gdy wydatek został poniesiony w 2022 roku. To właśnie tzw. zasada praw nabytych.

Jeśli więc ktoś kupił zabytek później, samo nabycie nieruchomości nie tworzy dziś nowego prawa do tej części ulgi. To jedna z najważniejszych zmian, o których trzeba pamiętać przy rozliczeniu PIT.

Kiedy przysługuje ulga na zabytki?

Od 2023 roku ulgę odlicza się, jeśli ponosi się wydatki na fundusz remontowy albo na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane według aktualnych zasad. Jednocześnie rządowy serwis podatki.gov.pl wyraźnie rozróżnia wydatki poniesione do końca 2022 roku, które w części przypadków nadal rozlicza się według wcześniejszych reguł.

To ważne, bo przy tej uldze liczy się nie tylko rodzaj kosztu, ale też moment jego poniesienia.

Jakie warunki trzeba spełnić przy pracach konserwatorskich?

Aby odliczyć wydatki na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków, trzeba być właścicielem albo współwłaścicielem zabytku w momencie ponoszenia wydatku. Potrzebne jest także pisemne pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków oraz faktura wystawiona przez podatnika VAT, który nie korzysta ze zwolnienia z tego podatku.

W praktyce oznacza to, że sama chęć odnowienia zabytku nie wystarczy. Dokumentacja musi być kompletna, a zakres robót zgodny z wydanym pozwoleniem.

Jak udokumentować ulgę na zabytki?

W przypadku funduszu remontowego potrzebny jest:

• dowód wpłaty na fundusz remontowy wspólnoty albo spółdzielni,
• albo zaświadczenie o wysokości wpłat w danym roku podatkowym.

W przypadku prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych podstawą jest faktura od czynnego podatnika VAT, niekorzystającego ze zwolnienia. Przy samym rozliczeniu prac znaczenie ma też zaświadczenie potwierdzające wykonanie tych robót lub prac.

W jakim PIT rozlicza się ulgę na zabytki?

Ulgę na zabytki rozlicza się w zeznaniu rocznym:

• PIT-37
• PIT-36
• PIT-36L
• PIT-28

Do deklaracji dołącza się załącznik PIT/O.

To dobra wiadomość dla różnych grup podatników, bo z ulgi mogą korzystać zarówno osoby rozliczające się skalą, jak i liniowo czy ryczałtem.

Kiedy odlicza się ulgę na zabytki?

Wpłaty na fundusz remontowy odlicza się w zeznaniu za ten rok podatkowy, w którym zostały poniesione, a dniem poniesienia wydatku jest dzień zapłaty należności. Z kolei wydatki na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane odlicza się w zeznaniu składanym po otrzymaniu zaświadczenia potwierdzającego wykonanie tych prac lub robót.

Jeżeli chodzi o nabycie zabytku na zasadzie praw nabytych, odliczenia dokonuje się w zeznaniu za rok, w którym po raz pierwszy poniesiono wydatki na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane dotyczące tego zabytku.

Czy niewykorzystaną ulgę można przenieść na kolejne lata?

Tak. Jeżeli w danym roku wystąpiła strata albo dochód czy przychód był zbyt niski, aby w pełni wykorzystać odliczenie, ulgę można rozliczać w kolejnych zeznaniach przez sześć następujących po sobie lat podatkowych.

To praktyczny mechanizm, bo przy większych wydatkach remontowych korzyść podatkowa nie zawsze mieści się w jednym rozliczeniu.

Kiedy nie można skorzystać z ulgi na zabytki?

Ulga nie przysługuje, jeśli:

• te same wydatki zostały już odliczone w innym zeznaniu podatkowym,
• wydatki zostały już odliczone w ramach innej ulgi, na przykład termomodernizacyjnej,
• wydatki wykraczają poza zakres prac określonych w pozwoleniu wojewódzkiego konserwatora zabytków albo zostały wykonane niezgodnie z pozwoleniem,
• koszty zostały podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócone.

To bardzo ważny punkt, bo przy zabytkach łatwo o łączenie różnych źródeł finansowania, a to wpływa na możliwość odliczenia.

Jak rozumieć prace konserwatorskie i roboty budowlane?

Rządowy serwis podatki.gov.pl odwołuje się tu do definicji z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Prace konserwatorskie to działania mające zabezpieczyć i utrwalić substancję zabytku oraz zahamować jego niszczenie. Prace restauratorskie służą wyeksponowaniu wartości artystycznych i estetycznych zabytku, a roboty budowlane to roboty podejmowane przy zabytku lub w jego otoczeniu zgodnie z rozumieniem przyjętym w przepisach.

To nie są więc dowolne przeróbki czy zwykłe odświeżenie wnętrza. Zakres prac musi odpowiadać definicjom ustawowym i wymogom konserwatorskim.

Najważniejsze informacje w skrócie

Ulga na zabytki w PIT pozwala dziś odliczyć 50% wydatków na fundusz remontowy oraz 50% wydatków na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku spełniającym ustawowe warunki. Aktualna ulga nie obejmuje już standardowo samego zakupu zabytku, a odliczenie z tego tytułu dotyczy wyłącznie wydatków poniesionych w 2022 roku na zasadzie praw nabytych. Ulgę rozlicza się w PIT-28, PIT-36, PIT-36L albo PIT-37 z załącznikiem PIT/O, a niewykorzystaną część można przenosić maksymalnie przez 6 kolejnych lat podatkowych.